TESTAMENTEN KINDEREN EEN VOORBEELD TER VERDUIDELIJKING TESTAMENT 'OP HET LANGSTLEVEN' GEEN KINDEREN VOOGDIJ REGELEN/EXECUTEUR TESTAMENTAIR PRAKTISCHE OPMERKINGEN
Als er ook maar één akte is, waarvan bijna iedereen weet dat hij daarvoor
bij een notaris moet zijn, dan is dat het testament. Van oudsher is het
testament een magisch begrip, dat enerzijds het beeld oproept van de zéér
geslaagde, rijke suikeroom uit Amerika die zijn nichtje een fortuin nalaat,
maar dat anderzijds de oorzaak is van schimpende neven en nichten die zich
met verbijstering afvragen waar dat vermeende grote vermogen van hun oude
tante in 's hemelsnaam gebleven is.
De werkelijkheid is -zoals wel vaker- anders. Van een testament wordt veel
vaker gebruik gemaakt dan men denkt. De meeste mensen overlijden met
achterlating van kinderen. Juist dan is het zeer zinvol dat er een testament
bestaat. Wanneer een man overlijdt met achterlating van zijn echtgenote en
drie kinderen, dan hebben die vrouw en de kinderen ieder recht op 1/4
gedeelte van zijn nalatenschap.
Waren man en vrouw zònder het maken van huwelijksvoorwaarden getrouwd, dan
omvat die nalatenschap de ene helft van het gezamenlijk vermogen van man en
vrouw.
De andere helft komt toe aan de vrouw. Door het overlijden van de man worden
de kinderen en de vrouw dan ieder tot het 1/4 gedeelte van de nalatenschap
gerechtigd (ofwel: het 1/8 gedeelte van het gezamenlijke vermogen. Dat
vermogen omvat alle bezittingen en alle schulden van de echtgenoten: huis,
inboedel, bankvorderingen, contant geld, hypotheekschuld, enzovoorts. Zouden
de kinderen hun erfdelen volledig opvorderen, dan kunnen er grote
moeilijkheden ontstaan. Zo kunnen zij hun erfdeel opeisen niet alleen in
geld maar ook door zich zaken uit de nalatenschap te laten toedelen. Dit is
voor de langstlevende echtgenoot geen prettige gedachte.
Maar zelfs al zouden de kinderen goedvinden dat alle bezittingen aan hun
moeder worden toebedeeld mits zij maar de waarde van hun erfdelen in geld
ontvangen, dan is de moeder nog niet uit de zorgen. Het is zéér de vraag of
zij de beschikking heeft of kan krijgen over de benodigde gelden om de
kinderen hun vaderlijk erfdeel uit te keren.
Het gezamenlijk vermogen van man en vrouw bestaat uit:
een huis, waard ?200.000,-
de inboedel, waard ?10.000,-
een bankrekening met een saldo van ?4.000,-
een girorekening met een saldo van + ?600,-
totaal bezit ?214.600,-
op het huis rust een hypotheekschuld van - ?150.600,-
zodat het gezamenlijk vermogen bedraagt ?64.000,-
In dit gezamenlijk vermogen is ieder van de drie kinderen gerechtigd voor
1/8 gedeelte of ?8000,-.
Moeder moet dus over ?24.000,- beschikken om aan ieder kind zijn erfdeel te
kunnen uitkeren. Dit kan financieel voor haar bezwaarlijk zijn, zeker nu het
huis al belast is met ?150.600,- hypotheekschuld.
Wil een man dergelijke zorgen van zijn vrouw verlichten, dan dient hij een
testament 'op het langstleven' te maken. Daarin kan hij diverse
voorzieningen treffen. Die voorzieningen komen in de een of andere vorm alle
erop neer
dat de rechten van de kinderen op hun erfdeel worden beperkt
dat alle aanwezige bezittingen en schulden volledig van moeder worden
dat de kinderen, als ze hun erfdelen vorderen, hoogstens recht hebben op
geld en niet op goederen.
Het spreekt vanzelf dat de vrouw een dergelijk testament evenzeer ten
behoeve van haar man dient te maken.
Een testament is evenzeer van belang voor echtgenoten zonder kinderen.
Indien de man of vrouw overlijdt, is de andere echtgenoot de enige
erfgenaam. Overlijdt daarna ook deze, dan gaat het gehele vermogen
uitsluitend naar de naaste bloedverwanten van de langstlevende echtgenoot.
Het is zéér de vraag of dat de bedoeling van het echtpaar is. In het
algemeen is het voor iedereen raadzaam te overwegen of men zijn bezittingen
wel wenst na te laten aan de naaste bloedverwanten, die door de wet worden
aangewezen. Er zijn echter genoeg mensen die de voorkeur geven [een deel
van] hun vermogen na te laten aan één of meer andere personen of
instellingen. In dat geval is een testament noodzakelijk.
Het zal inmiddels duidelijk zijn dat het testament een akte is waarin iemand
zijn wensen vastlegt omtrent hetgeen na zijn dood zal gebeuren. Hieruit
volgt dat een testament beschikkingen kan inhouden van allerlei aard. Die
behoeven niet uitsluitend betrekking te hebben op zijn aardse bezittingen.
In een testament kunnen ook de voogdij en de opvoeding van nog minderjarige
kinderen worden geregeld. Bij testament kan ook iemand worden benoemd
[executeur testamentair], die ervoor moet zorgen dat de laatste wil van de
overledene inderdaad wordt uitgevoerd.
Elk testament kan te allen tijde worden gewijzigd, aangevuld of geheel
herroepen. Voor het maken van een testament moet men de 16-jarige leeftijd
hebben bereikt of indien men jonger dan 16 jaar is gehuwd zijn.
Om te bereiken dat na iemands overlijden zijn nabestaanden met zekerheid
kunnen achterhalen of de overledene een testament heeft gemaakt, is aan de
Nederlandse notarissen een wettelijke verplichting opgelegd.
Zij moeten namelijk aan het Centraal Testamentenregister in Den Haag
schriftelijk opgeven welke personen een testament bij hen hebben gemaakt. De
inhoud van het testament komt uiteraard niet ter sprake; die blijft geheim.
Door het verzamelen van die gegevens heeft het Centraal Testamentenregister
een volledig geautomatiseerd systeem van de personalia van alle personen die
bij een Nederlandse notaris een testament hebben gemaakt. Na iemands
overlijden kan iedereen uit dat register te weten komen, of - en zo ja,
wanneer en bij welke notaris - de overledene bij testament over zijn
nalatenschap heeft beschikt. Alleen aan de direct belanghebbenden zal de
notaris vervolgens de inhoud van het testament bekend maken.
Op 1 juni 1999 heeft de Eerste kamer een wetsvoorstel aanvaard waarin het
wettelijk erfrecht wordt veranderd. Uitgangspunt in de wet zal dan
bijvoorbeeld zijn dat de langstlevende partner (echtgenoot of geregistreerd
partner) automatisch de enig gerechtigde tot de nalatenschap wordt. Kinderen
krijgen een vordering in geld die niet meteen uitgekeerd hoeft te worden.
Naar verwachting zal het nieuwe erfrecht in de loop van 2001 in werking
treden.
Voorlopig zult u daarom van het huidige erfrecht uit moeten gaan en aan de
hand daarvan moeten vaststellen of u - bij testament - een andere regeling
wilt treffen dan in de wet neergelegd.
Wel zal de notaris bij het opmaken van een testament al op een enkel punt
met het komend erfrecht rekening kunnen houden.